Tercüme ettiğimiz bu eserde bugünkü Tuva, Kırgız, Hakas, Şor ve Altay dilleri ile Yenisey anıtlarının dili karşılaştırılmış, aralarındaki ilişkiler ve bu ilişkilerin dereceleri ortaya konmuştur. 
  Eserde, morfolojik özelliklerinden dolayı Kırgız ve Tuva dilleri üzerinde daha fazla durulmuştur. Ele alınan altı dildeki fonetik olayların rahat bir şekilde anlaşılabilmesi için kelimeler tek bir transkripsiyon alfabesiyle verilmiştir. Kullanılan transkripsiyon alfabesi eserin girişinde sunulmuştur.

Özel isimler Yazdır e-Posta
1. Tuva bölgesinde yer alan anıtlarda yer alan özel isimler:
Ak Baş At Ik ınal öge (49) – Kbş T I K I N L Ü G2 A (Beyaz başlı At Ik ınal öge)
Ak Kul (44) – K K U L (beyaz köle). At ismi de olabilir. bk. Kırgızların “Manas” destanındaki Akkula. 
Alp Uruñu Tutuk (10, 16) – L P U R Ñ U T U T K (pehlivan, ünlü tutuk)
Anñın (24) – N Ñ I N2 (veya N Ş I N2). 24 numaralı anıtı yazdı. 
Bayna Soñun (7) – B Y N A W Ñ U N (Komutan Bayna)
Bele Tugma (15) – B2 L2 A T U G M A. 
Bilge Çişken (13) – B2 I L2 G2 A Ç I K2 Ş N2 (Bilge Çişken)
Böñgü Çur (Saygın anıtı) – B2 Ñ Ü Ç U R (beñgü çur – ölümsüz çur)
Böd (24) – B2 Ü D2
Buga (50) (boğa?) (Moğol. geyik)
Aynı kişiye Kök Amaş Tutuk veya Ertük denmiş (?)
Yaruk tegin (159 – Y R K T2 G2 N2 (Aydın, parlak prens)
Yaş Ak Baş (2) – Y Ş K b ş (Genç beyaz saçlı, Genç kır saçlı baş)
Kök Amaş Tutuk (50) – K2 K2 M Ş T U K – Mavi Amaş tutuk(Aynı metinde Buga ve Ertük kelimeleri de vardır)
Külüg Apa (20) – K2 Ü L2 G2 P A (Namlı Baba)

V. V. Radloff ve S. Y. Malov “külüg” kelimesini “namlı” diye yorumladılar. Şorcada bu kelimenin karşılığı “bilge”, Tuva dilinde “kabadayı”. Xülüg kelimesi Tuva folklorunda korunmaktadır. 
Külüg Tugan (44) – K2 Ü L2 G2 T U G N. Metne göre, o Üçin Külüg Triga’nın oğludur. (bk. 3 numaralı anıt). Kabadayı Tugan olarak çevirebiliriz. 
Külüg Çur (7) – K2 Ü L2 Ü G2 Ç U R. (Kabadayı Çur). 
Kümül Öge (45) – K2 Ü M Ü L2 Ü G2 A. Aynı kişi için Şubuş Inal adı kullanılmış. 
Küni Tirig (6) K2 Ü N2 I T2 I R2 G2 – (Küni canlı, onun günleri diri). 
Küç Bars (4, 17) - K2 Ü Ç B R Ş (Güçlü Bars)
Küç Kıyagan (4) – K Ü Ç K I Y G N – (Güçlü Kıyıcı)
Tok Bögüt (10) T K B2 Ü G2 Ü T. 
TÖR Apa ya da Törpe (11) – T2 Ü R2 P A (Saygıdeğer Baba)
Tugrak (24) ?
Tüz Bay Küç Bars Külüg (17) – T2 Ü Z B Y K2 Ü Ç B R Ş K2 Ü L2 G2 – (Tüz Zengin Kuvvetli Namlı Bars). 
Udur Çigşi (24) – U D U R Ç G2 Ş I. 
Uluñ Şad (a) (14) – U L Ñ Ş D A. 
ÜZÜT Ugdı (42) - Ü Z T2 U G D I. 
Üçün Külüg Tirig (3) – Ü Ç N2 K2 Ü L2 G2 T2 R2 G2. (Üçin Bilge, Canlı. Onun oğlu – Külüg Togan. bk. 44 numaralı anıt). 
Çikşen, Bilge Çikşen (13) – B2 I L2 G2 A Ç I K2 Ş N2 – Bilge Çikşen 
Çoçuk Böri Sañun (12) – Ç U Ç K B2 Ü R2 I Ş Ñ U N (Çoçuk Kurt Komutan)
Çur Apası (18) – Ç U R P A Ş I
Şogur (42) – Ş U G R (kör ?), Şugra. 
Şubuş Inal (45) – Ş U B U Ş I N L . . . 
Inançu (24) – I N nç U. Inançu Külüg çigşi beg. (Güvenilir, şöhretli çigşi Beg)
Inañ Ugraç (22) - (I) N Ñ U G R A Ç (güvenilir Ugraç). 
El Tugan Tutuk (1) - E L2 T U G N T U T K 
Etrük (50) - E T2 R2 K2 (bk. Buga, Kök Amaş tutuk)
 Tuva sınırları dışında bulunan anıtlarla Yenisey anıtlarındaki ortak özel isimler: 
Aza Tutuk (48) - Z A T U T K (bununla beraber Tuva. aza - şeytan, Şor. azalan - büyücülük yapmak)
Altu (30) - L T U 
Anar (40) - N R (Moğol. anar - nar, onun meyvesi). 
Bay Apa (39) - B A Y P A (zengin baba)
Bödb . . . (24) - B2 Ü D2 B2 - N2 (?)
Bıñ Eçü (27) - B I Ñ Ç Ü 
İl Çur (32) – I L2 Ç U R
Kara Kan (30, 37) – K R A K N
Kögşın (48) – K2 Ü G2 Ş N2
Kül. . . (27) – K2 Ü (?) L2 . . . 
Künç Tutuk (35) – K2 Ü N2 Ç T U T U K
Küç (26) – K2 Ü Ç ( kuvvetli)
Küç Kül Tutuk (25) – K2 Ü: Ç K2 Ü L2 T U T U K ( Güçlü Kül Tutuk)
Ögdem Inal ya da Egdem ın alp (38) – Ü G2 D2 M I N L P
Ö (z) (26) – Ü (z) –( usta)
Sabık Basar (32) – S B K B S R (Sabık kaçıran)
Töleş Bilge (48) – T2 Ü L2 Ş B2 L2 T2 A (Bilge Torun). 
Umay Beg (28) – U M Y B2 G2 (Umay – kadın tanrıçası). 
Urı Beg (26) - U R B2 G2 (Beg Torun). 
Çañşı (31) – Ç Ñ Ş I (Uz Bilge Çañşı – Usta ve Bilge Çañşı). 
Şatun Tarkan (30) – Ş T U N T R K N 
Inançu Bilge (26) – I N nç U B2 I L2 G2 A ( Güvenilir Bilge)
Ezgene (37) – Z G2 N2 A 
Eren Ulug (29) – R2 N2 U L G A (Büyük kahraman)
Esin (29) – S2 I N2 (“esin – saadet” de olabilir) (bk. S. Y. Malov, “Türklerin Yenisey Yazısı” (Yeniseyskoy pismennost tyurkov), sayfa 58). 
Talas Anıtlarında:
Kara Bars (1) = K R A B R S (siyah pars). 
Ogul Bars (1) = O G L B R S. 
Oglan Çur (2) = U G L N Ç U R. 
Kara Çur (4) = K R A Ç U R. 
Agult (4) = A G U L T. 
Umaç (6) = U M Ç. 
Kutlug Özin (9) = K U T L U G Ü Z N2. 
Aguş (10) = A G U Ş. 
Küç Öge (8) = K2 U Ç Ü G2 A. 
Tek kadın ismi – Tuçayan (4) = T U Ç Y N. 
Yenisey metinlerinde (Suci hariç) rastlanan 70 özel isimden 45’i Tuva bölgesinde bulunan anıtlarda ve 25’i Tuva sınırları dışındaki anıtlarda (Genelde Hakasya’da) yer almaktadır. 
Bu isimlerdeki iki grubu karşılaştırdığımızda bunlardan birinin devamlı olarak tekrarlandığını görmekteyiz:
1) Apa (bk. Bay Apa, Yol Apa, Külüg Apa, Çur Apası, Tör Apa). 
2) Küç (Küç Bars ve Küç Kıyagan – Tuva’da; Küç Kül ve Küç – Tuva dışında). 
3) Inançu (Inançu Külüg çigşi beg ve Inançu Bilge). 24 numaralı anıtta Külüg yazılmış olabilir. (verilen: kül. . .). Eğer öyleyse onu Tuva anıtlarındaki Külüg Tugan, Külüg Apa, Külüg Çur ile karşılaştırabiliriz. 
Bununla beraber özel isim ve lakapların yapısına unvan, görev ve rütbe adları da girmiştir: Kan, Çur, Tutuk, Sañun, Inançı veya Inançu, Inal, Bay vb. 
Böri – Kurt, Bars – pars, Bilge vb. sıfatlar isimlerin bir parçası olarak sıkça kullanılmıştır. 
Genelde isimler bölgesel olarak iki gruba ayrılmaktadır. Bu, farklı iki geleneğin varlığının yani bu isimlerin taşıyıcılarının farklı kabilelerden meydana geldiğinin veya onların yaşam farklılıklarının ifadesidir. Demek ki Tuva’da ve Tuva dışında bulunan anıtlar farklı fakat akraba olan iki etnik gruba aittir. 
Yenisey dönemindeki bazı özel isimler Tuva, Şor dillerinde ve bazı başka dillerde korunmuştur. 

Tuva dilinde:
Ak Baş (Ak Başlı)
Buga (öküz. Moğol. - boğa) 
Duñmayak (erkek ya da kız kardeş. bk. Yenis. Tugma). 
Kök (mavi). Alt. köküş (yeşilimsi). 
Möñge (ölümsüz. bk. Beñgü Çur). 
Targan (demirci?). 
Tugançı (tapınağa giden kişi). 
Tülüş (soy, kabile gruplarının adlarından biri. İsim olarak kullanılmaktadır.)
Ulug (ulu, büyük. Birleşik özel isimlerin bileşenlerinden biri). 
Çoçu (alt basamaklardaki lamaların adlarından biri). 

Şor dilinde ve diğer dillerde:
Ak Paş ( ak başlı), Alt. Akçaç (ak saçlı). 
Yenis. Anñın veya Anşın, Alt. Anış. 
Puga (öküz. Çocuk lakaplarında). 
Çarık ( ışık, parıltı. bk. Yaruk). 
Çaş-Ool (genç. bk. Yaş Ak Baş). 
Külük-Ool (şöhretli). 
Özel isimlerin bir öğesi olarak Bars (Şor. Pars), Kurt (Şor. Pörü. Cins ismi), bay, pay - zengin (Tuva. Karabay, Sarıgbay, Kırg. Sayakbay, Hak. Axpay), Kul – köle (Tuva. , Kırg. Esenkul), beg, bek – prens (Tuva. Xügbek, Kırg. Kuşbek) vb. korunmuştur. 
Türkçe kökenli özel isimler çağdaş Türk dillerinde yaygındır. Örn. Alt. Añçı (avcı), Darkın (parıltı), Tadın (tat), Borbok (tombul), Çeçek (çiçek); Şor. Karool (Kara-Ool – kara oğul), Karagıs (Kara Kıs – esmer kız); Hak. Sarıg-Ool (sarı, kumral delikanlı), Timir (demir) vb. 
Unutmamak gerekir ki, Yenisey isimlerinden sadece bazıları ya da onların birleşenlerinin bir kısmı günümüze kadar ulaşmıştır. Bu grubun isimlerinin biçimlendirilmesinde sadece usuller korunmuştur (bazı olayları ve olguları ifade eden yaygın kelimeler kullanılmıştır). Bu isimlerin ezici çoğunluğunun yerini başka isimler almıştır: Devrim öncesi dönemde Kırgız dilinde Arapça ve Farsça, Tuva dilinde Moğolca ve Tibetçe (Torcu, Oçur, Telger, Arañmaa, Serciñmaa, Açıtı), Şor, Hakas ve Altay dillerinde Rusça isimler yer almıştır. O dönemde bu isimler fonetik değişikliklere de uğramıştır: Alt. Apsiley (Vasiliy), Lılene (Yelena), D‘eremey (Yeremey), Mörön (Miron); Hak. Krile (Kirill), Matçey (Matvey), Tança (Tatyana) vb. 
Ekim Devrimi’nden sonra incelemekte olduğumuz çağdaş dillerin tümüne Rusça isimler genel yapısı bozulmadan, olduğu gibi girmiştir (Örn. Tuva. Zoya, Georgiy, Yuriy, Stepan, Mariya). 


 
Sitedeki "Eski ve Bugünkü Yenisey Dili" adlı kitabın içeriği kaynak gösterilmek şartı ile kullanılabilir. İletişim