|
Eski Kelimeler Sözlüğü - K
(T: Tuva, K: Kırgız, H: Hakas, Ş: Şor, A: Altay) kab- = KB – kabul etmek, kabullenmek
T xülee- (krş. Moğol. xüleex- – kabullenmek)
K makul bol-, kabıl (Arapça) al-
H sös pir-, çapat- (xap- – kapmak, yapışmak, yakalamak)
Ş çarat-; kap al- – yakalamak
A d‘öntön- – kabullenmek (al- – kabul etmek) kabay = KBY – beşik
T kavay
K beşik
H kubay (Sagay.), pizík
Ş pööböy
A kabay kagadaş = KGDŞ “kadaş” yerine
kadaş = KDŞ – arkadaş, yoldaş
T önük
K ayaş
H nancı
Ş nançı
A nad‘ı kadın = KDN – kaynata, kayınpeder, kadının veya kocanın akrabaları
T katı – kaynata
K kayın
H xazın aga, xastı
Ş kastı
A kayın kadır = KDR – sert, ürkütücü, korkunç
T kadır
K surdu, aybattu
H xazır
Ş kazır – şiddetli, coşkun, kadıg – korkunç, dehşetli
A kazır kaz- = KZ – kazmak
T kas-
K kaz-
H xas-
Ş kas-
A kas- kaya = KYA – kaya
T xaya (Moğol. xad)
K kıya – dağ yamacı
H xaya
Ş kaya
A kaya kal- = KL – kalmak
T kal-
K kal-
H xal-
Ş kal-
A kal- kalın = KLN – 1) pek çok, kalabalık, bereketli 2) şişman, kaba
T 1) xöy, köp, cançok; 2) kılın
K 1) kalıñ – sıkı, gür (orman); 2) değerli
H 1) tıñ köp, 2) xalıñ
Ş 2) kalın
A 1) uma d‘ok, 2) kalıñ kan = KN – han
T xaah (Moğol. xaan)
K kan
H xan
Ş kan
A kaan kañ = KÑ – baba
T ada
K kan ata, ata
H ada
Ş ada
A ada kara = KRA – kara, siyah
T kara
K kara
H xara
Ş kara
A kara kargan- = KRGN – and içmek, yemin etmek
T aza- (kargan- – lanet etmek), dañgıralga (Moğol. tangaralga)
K ant kıl-
H xargan-
Ş kargan-
A çerten-, kargan- kata = KTA – kere, defa
T bir katap, diyal. kada
K colu, mertebe
H xata- – büyümek, gelişmek; pír xata – bir kere
Ş kada- – tekrar etmek
A bir katap katlan- = KATLN – göğüs göğse olmak, beraber olmak
T kadı-
K kattan-
H xada pírge-
Ş kadaa-, pirge-, kaşta- – göğüs göğse olmak
A koştoy- katun = KTUN – 1) hanım, kadın 2) ırmak
T 1) kadın, 2) xem
K 1) katın (kabaca kadınlar için) 1) suu, darıya
H 1) pay ipçízí, 2) sug
A 1) kadıt (kaba anlamda), 2) kadın katıg = KTG – katı, sert
T kadıg
K katuu
H xatıg
Ş kadıg
A katu katıglan- = KTGLAN – erkekçe olmak, cesur olmak
T kadıglan-
K katuulan-
H xatıglan-
Ş kadıglan- – ciddi olmak
A katulan- kaç- = KÇ – kaçmak
T kajı-
K kaç-
H xas-
Ş kaş-
A kaç- kaş = KŞ – kaş
T kirbik
K kaş
H kömíski
Ş kaş
A kaş keyik = K2Y2K2 – gazel, geyik
T (elik)
K kiyik
H kiik – geyik
Ş kiyik
A kiyik – vahşi kel- = K2L2 – gelmek
T kel-
K kel-
H kil-
Ş kel-
A kel- kelin = K2L2N2 – gelin
T kelin, xelin
K kelin
H kilín
Ş kelin
A kelin ket- = K2T2 – gitmek. krş. kit-
T çor-, bar-
K ket-
H par-
Ş kedere par-
A bar-, d‘üre ber- keş = K2EŞ – kemer, ok kılıfı, okluk
T kur – kemer, keş – deri, kürk; saadak – okluk
K kur – kemer, saadak – okluk, ok kılıfı
H xur – kemer
Ş kur – kemer
A kur kir- = K2R2 – girmek
T kir-
K kir-
H kír-
Ş kir-
A kir- kit- = K2IT2. bk. “ket-” kişi = K2IŞI – kişi
T kiji
K kişi
H kízi
Ş kiji
A kiji kol- = KUL – rica etmek, istemek
T xol – el, xoldanır- (diyal.) – sormak, istemek
K sura; kol – el
H sura- – sormak, istemek; xol – el
Ş kola- – elle almak
A sura- kop = KUP – çok, hepsi
T köp
K köp
H köp
Ş köp
A köp – çok (kop – dedikodu) ködik = K2D2IK2 – iş
T iş, ajıl. krş. xöledir – harekete geçmek, xödel – hizmetçi
K iş
H togıs
Ş iş
A iş közünç = K2ÜZnç – istek, rica
T köstüg
K elestelüü, köñül
H xınganı, pígení
Ş köñnü, köön
A küün közüñü = K2ÜZÑÜ – ayna veya zil; çan, zil (şaman ?)
T körünçük – ayna (küzüñgü – şamanlarda kurdelalı nişan, plak)
K küzgü
H köríndes – ayna
Ş küzegen
A küskü kök = K2ÇK2, K2K2 – açık mavi
T kök
K kök
H kök
Ş kök
A kök – mavi, çañkır – açık mavi kökmek = K2K2MK2 – geyik
T elik
K (kiyik)
H kiik
Ş kiyik
A çaap kör- = K2ÜR2 – görmek, bakmak
T kör-
K kör-
H kör-
Ş kör-
A kör- körk = K2ÜR2K2 – görkemli, güzel, güzellik
T körüştüg, körüştüü – güzellik
K körük, körköm
H ökerek, sílíg
Ş çaraş
A d‘araş kuy = KUY - küçük ev, kadınlar odası
T ordu – saray ( kuy – mağara)
K üy, içkeri
H kuy – mağara
Ş kuy – mağara
A kuy – mağara kul = KUL – kul, köle
T kul
K kul
H xul
Ş kul
A kul kup = KUP. bk. kop kutlug = KUTLG – mesut, mutlu; bereketli, faydalı
T kut – ruh,yürek
K kuttuu
H xuttıg – yürekten, ırıstıg – mesut, mutlu
Ş kut – ruh, yürek
A ırıstu: kut – ruh, yürek kuş = KUŞ – kuş
T kuş
K kuş
H xus
Ş kuş
A kuş küdegü = K2ÜD2G2Ü – enişte, damat
T küdee
K küyöö
H küzee ( sagay.)
Ş küzee
A küyü xüzenç = K2ÜZnç. bk. közünç külüg = K2ÜL2ÜG2 – meşhur, ünlü, soylu veya yiğit, cesur
T attıg – ünlü, soylu, meşhur. Folklorda bazı atların lakabı olarak Xülüg: Xülüg-Bora. xülüg – yiğit, cesur
K attuu, cakşı, bedeldüü
H külüg – akıllı; yiğit, cesur
Ş külüg – bilge
A külüg – ünlü, soylu, meşhur küm = K2ÇM – söz, haber, söylenti (?)
T damçıır çugaa
K söz, kabar
H sös, xabar
Ş şap
A tabış kümülüg = K2ML2G2 – sakin, gömülmüş, gömülü
T xömdürgen
K ölük, kömül- – gömülü olmak, köm-– gömmek, defnetmek
H üreen kízí, köm- – gömmek
Ş kömürgen
A bk. kömör- – gömmek kümüş = K2ÜMŞ – gümüş
T diyalek. kümüş, edebî dilde möñgün, folk. xümüş
K kümüş
H kümüs
Ş kümüş
A kümüş kün = K2ÜN2 – gün, güneş
T künne- – kıskanmak
K künü – karı (çok eşlilikte)
H küne- – kıskanmak
Ş küne- – kıskanmak
A üüre kün = K2ÜÑ – kul, köle
T xödel
K küñ
H xul, ipçí
Ş kul, tiji kiji
A kul, üy kiji küç = K2ÜÇ – güç
T küş
K küç
H küs
Ş küş
A küç küçlig = K2ÜÇL2G2 – güçlü, kuvvetli
T küçülüg
K küçtüü
H küstíg
Ş küştüg
A küçtü kız = KIZ – küçük kız, kız evlat
T kıs
K kız
H xız
Ş kıs
A kıs kıy- = KIY – kesmek, doğramak
T kıy
K kıy
H xıy, kis
Ş kıy
A kıy kıymat = KYMT – cesurluk (?)
T korguş çok çoruk
K kayrat
H maxçızı
Ş alıp külük
A kıymat – değer, fiyat kıl- = KIL – yapmak
T kıl-
K kıl-
H xıl-, it-
Ş kıl-
A kılın- kırk = KIRK – kırk
T dörten
K kırk
H xırıx
Ş kırık
A törtön, kırık (diyalek.)
|
