Eski Kelimeler Sözlüğü - E
(T: Tuva, K: Kırgız, H: Hakas, Ş: Şor, A: Altay)

eb = B2 – ev
T             bajın; ög – çadır; ep – rıza, mütabakat
K            üy
H            ib (ve çadır); ir-ipçi – karı koca, eşler
Ş             em, ög – çadır
A            tura – ev, ep – rahat
(“eb” kelimesi Tuva ve Kırgız dillerinde türemiş kelimelerde korunmaktadır: krş. epçi cak – çadırın kadınlar bölümü* )

eble- = B2L2 – evlendirmek, birine aile hayatı kurmak
T             ögle-
K            üylöndür-
H            iblen- – aile edinmek
Ş             kijile-, emnendir-
A            epte- – herhangi bir şeyi kurmak, düzenlemek

eg = G2 – silah ve zırh takımı, koruyucu elbise (?)Artık “eg” kelimesi  tasvir ve değişik şekillerde ifade edilmektedir. Tuva. kuyak xem vb.

eget = G2T2 – hizmetçi
T             cödel
K            kızmatçı ayal
H            sümekçí, nımısçı
Ş             süñmekçi
A            d‘alçı

eyle. bk.  ele

eke = K2 – teyze, hala, abla
T             egeçe, ugba
K            ece
H            igeçí - baldız
Ş             ege
A            ed‘e

egid- = G2D2 – yükselmek
T             bedi-
K            kötör-
H            ködír-
Ş             egiş- – yükselmek, artmak; ködür – kaldırmak
A            ködür-

egir- = G2R2I – kuşatmak, etrafını, çevrerini dolaşmak
T             büzeele-
K            çulga-, oro-, tegerekte-
H            ibí-r – kuşatmak, çevrelemek
Ş             ebir-, abıla-
A            ebirge – daire, etraf

egriteb = AG2IT2B2 – haşa, çul, halı (?), örtü, yatak örtüsü
T             çabınçak
K            capkıç
H            çabıg
Ş             çabıg
A            (köbiz – halı)

ed = D2 – 1) değerli, iyi; 2) mal, varlık; çıkarma, üretme
T             1) eki, 2) et
K            1) kımbat, cakşı; 2) milk, emerek, çabıt
H            1) çaxsı, 2) is
Ş             2) is
A            1) baalu, d‘akşı; 2) dööjö, alu

eder = D2R2 – eyer, semer
T             ezer
K            eer
H            izer
Ş             ezer
A            eer

ediz = D2Z2 – yüksek
T             bedik
K            kötörüñkü
H            oñdayı çaxsı, pözík – yüksek
Ş             mözük – yüksek
A            biyik

ezenç = Znç – örf, adet
T             çañçıl
K            adat, salt
H            kibír
Ş             çozak
A            d‘añ

ekiz = IK2Z – ikili, ikiz
T             iyiz
K            egiz
H            ikíz
Ş             igiz
A            igiz

eki = EK2I, K2I. bk.  iki – iki
T             iyi, iñi, iji
K            eki
H            ikí
Ş             iygi
A            eki

ekiş = EK2Ş – ocak, maden ocağı, maden
T             uurgay
K            ken
Ş             urgay

el = EL2, L2 – kabile birliği, halk
T             çon, ulus (Moğol. uls)
K            el
H            il-çon – halk
Ş             çon
A            el

ele- = EL2 – yenmek, mağlup etmek; fethetmek, zaptetmek; birine eziyet çektirmek
T             çaala- – yenmek, mağlup etmek; ele- – eziyet çektirmek
K            ceñ-, kıyna-
H            ile- – birine eziyet çektirmek
Ş             çaal-
A            d‘eñer- – yenmek, mağlup etmek; d‘uulat al- – zaptetmek, fethetmek

elet = L2T2 – eziyet, ızdırap
T             eleg
K            azap, kıynoo
H            ileg, iles
Ş             eree
A            şıra, kıyın

elig = EL2G2, L2G2 – 1) elli, 2) L2G2 – toka, plak, kuşak veya kemer tokası (ayırdedici işaret)
T             1) bejen, 2) tol
K            1) elüü, 2) taralga
H            1) ilíg
Ş             1) elig
A            1) bejen, 2) korbu

emik = MK2 – sıcaklık, sıcak (kişi hakkında)
T             çılıg
K            cıluu
H            çılıg
Ş             eem
A            kileñkey

er = R2 – 1) koca, kahraman; 2) olmak
T             1) er, 2) egri-, ergin- (kısmen) (Tocin.) – oldu, eves, emes – olmadı, değil
K            1) er, 2) e – yardımcı fiil: edi – oldu. eken – belki, ihtimal; olmuştu; emes – değil
H            1) ir, 2) er-
Ş             1) er, 2) er-
A            1) er, 2) bolor-

erdük = R2D2K2 – varlık, hayat
T             ertik
K            bolmuş
H            par polganı, çurtas
Ş             par polganı
A            d‘urtaganı

eren = R2N2 – mert,  cesur
T             er, eker
K            beren
H            iren – erkek
Ş             er
A            erkindü

erig = R2G2 – varlık, hayat. bk.  erdük

eriglig = R2G2L2G2 – mevcut olma, yaşama
T             ergiir çer – bir şeyin bulunduğu yerde
K            boluu, turuu
H            turlag
Ş             çadıg – hayat
A            d‘urtaganı

erinç – belki, ihtimal, muhtemel
T             çadavas
K            balkim, ay
H            neeke, arsa
Ş             polza polar
A            andıy bolboy

erk = R2K2 – irade, istem
T             erge
K            erk
H            pos, pozıdıg, xıngannı
Ş             erik
A            erik – irade, istem

es = S – 1) zenginlik, mal, varlık; çıkarma, üretme 2) bk.  eş
T             et-xöreñgi – mal, varlık, baylak – zenginlik, tıvış – çıkarma, üretme
K            baylık, mülk,çabıt
H            is
Ş             çepsegü
A            d‘ööjö

esen = S2N2 – mesut, mutlu, sağlıklı
T             mendi-çaagay (moğol. enx mend)
K            esen
H            izen – sağlıklı, iyi olmak
Ş             ezen
A            ezen

esit- = S2T2 – duymak, dinlemek
T             dıñna-; esker- – ilgilenmek
K            esit-
H            is-
Ş             tıñna-, es-
A            uk-

et- = T2 – yapmak, kurmak, yerine getirmek
T             et- – yerine getirmek, yeniden yapmak
K            et-
H            it-
Ş             et-
A            et-

eçeñ- = ÇÑ – ayrılmak
T             çarıl
K            ayrıl, acıraş
H            çarılıs
Ş             çarılar
A            ayırıl

eçi = Ç, ÇI, ÇA – ağabey, dayı, amca. bk.  içi
T             akı
K            aga
H            aca – ağabey; açı xarındas – kuzen
Ş             aca; ice – anne
A            eji – karı koca, eşler; eş, karı, zevce

eçin- = ÇN2 – saymak, saygı göstermek
T             xündüle- (moğol. xünd – şeref, haysiyet, meziyet)
K            kadırda-, ardakta-
H            açın- – üzülmek, acımak; ulugla- – saygı göstermek
Ş             acın-, toola-
A            too-

eş = Ş – dost, arkadaş, dayanak, destek
T             eş – dost
K            eş – dayanak, destek, emanet, ümit
H            argıs, nancı; çöleg – dayanak, destek
Ş             eştig – iyi, dost geçinen
A            eş – karı koca, eş, karı, zevce

eşin- = ŞN2 – gitmek (at üstünde)
T             çort-, sayakta-
K            cür-
H            attıg çor-
Ş             çort-, sayakta-
A            ejin- – yüzmek

eşükey- = ŞK2Y – (üstünü) örtmek
T             ejin-
K            cap-
H            çap-
Ş             çap-
A            d‘ap-