|
Eski Kelimeler Sözlüğü - B
(T: Tuva, K: Kırgız, H: Hakas, Ş: Şor, A: Altay) ba(a)- = B(.) – bağlamak, birleştirmek (bu kelimede iki ünsüz vardı, 32 numaralı metinde ikinci ünsüz tam olarak belli değil).
T bagla- (krş. Moğol. baglax)
K buu- – bağlamak
H palga-
Ş palla-
A buula- bag = BG – cinsiyet, diz, cins
T bag
K muun – oynak, oynar eklem, hece
H çul, puun, pag – ip, urgan
Ş töl – nesil
A söök bag- = BG – gözlerini dikerek bakmak, yerleşmek
T keze kör-, kayga-; bakıla- – gizlice bakmak
K bak-
H paxla- – gizli gizli bakmak
Ş kör-, bak-
A keze kör- bagır = BGIR – 1)ciğer, 2) bakır, 3) gözleri gören
T 1)baar, 2) xola, çes, 3)karaktıg
K 1) boor
H 1) paar, 2) çis, pagır (diyalektik) – bakır; 3) xaraktıg
Ş 1) paar, 2 çes, 3) pak- – bakmak
A 1) buur, 2)möt, 3) köstü badruk bk. bodrak bay = BY – zengin
T bay
K bay
H pay
Ş pay
A bay bakır = BKR – para (?)
T akşa
K akça, bakır – bakır, madeni para
H axça
Ş akça, d‘es, kuulı
A akça balbal = BLBL – heykel, balbal
T köcee
K kişinin taştan casalgan tulkusu
H xurtayax tas
Ş köcee
A köcögö taş ban- = BN – bağlamak
T bagla-
K boolo-
H palgan- – bağlanmak
Ş pagla-
A buula- baña = BNA – bana
T meñee
K maga
H maga, mege, mee
Ş maaga
A mege bar = BR – 1) var, bulunmakta, 2) varmak, yönelmek
T 1) bar, 2) bar-
K 1) bar, 2) bar-
H 1) par, 2) par-
Ş 1) par, 2) par-
A 1) bar, 2) bar- bars = BRŞ – bars
T irbiş
K bars
H pars; alabarıs (ala parıs) – aslan
Ş pars
A bars bas- = BS – basmak, sıkmak, başlamak, yürümek
T bas-
K bas-
H pas-
Ş pas-
A bas- basık tagım = BSK TGM - hizmetçi
T ara albatı (?)
K kenizekter
H cümekçinner
Ş kullar
A bazınçık – ağır yük, zulüm, bastırma, boğma bat = BT – 1) daldırmak, batırmak, 2) hızlı, hızlıca
T 1) bat-, 2) dürgen, şalıp
K 1) bat-, 2) bat
H 1) pat-
Ş 1) pat-, 2) tabırak
A 1) bat-, 2) türgen
(Yenis. batsık = BTŞK – grup, gün batımı; T. badarı, K. kün batış, H. xon, Ş. kün konuş) batur = BTUR – bahadır, kahraman
T maadır
K batır
H matır
Ş bagatır
A baatır
(bk. Moğol. baatar) baş = BŞ – 1) baş, kafa, başlangış 2) yönetici, büyük, başkan
T 1) baş, 2) baştıñ
K 1) baş, 2) baş, baştık, başçı
H 1) pas, 2) pastıg
Ş 1) paş, 2) paştık
A 1) baş, 2) başçı başla- = BŞL – başlamak, başkanlık etmek, yönetmek
T başta-
K başta- – başlamak, başkar- – yönetmek
H pasta-; usta- – yönetmek
Ş paşta-
A başta- – başlamak; başkar- – yönetmek beg = B2G2 – bey, prens
T beg
K bek
H pig (memur, başkan)
Ş peg
A biy
Yenis. beglik = B2G2L2K2 – idare, yönetim, yüzyıl egemenliği; T. beglik, H. piglíg, Ş. pegleş bediz = B2D2Z – ornöman, bezeme, süsleme, oyma, nakış
T ugulza (krş. Moğol. ugalz); siilbir – oyma, nakış
K beder
H xoos
A d‘azal, çertik
(Yenis. bedizçi = B2D2ZÇ – usta, oymacı; T. us, şever kici, K. usta, H. us, Ş. us, A. us) bel = B2L2 – bel
T bel
K bel
H pil
Ş pel
A bel
(Moğol. belxuus) ben = B2N2 – ben bk. men
T men
K men
H min
Ş men
A men beñgü = B2NG2Ü – ölmsüz, anıt. bk. meñkü
T möñge (meñgi – buzul, yumurta akı)
K mañgi
H möge; Sagay. mügü
Ş möge
A möñkü
(Moğol. mönx) beñiz = B2ÑZ – 1) görüş, 2) üzüntü
T 1) körüş, 2) muñgagdal
K 1) karaş, 2) kaygı, kapa
H möñge – üzüntü )Sagay. mögis)
Ş 1) körüş, 2) möñüs
A 1) körüş beñkü = B2ÑK2 bk. beñgü ber- = B2R2 – vermek
T ber-
K ber-
H pir-
Ş per-
A ber- beş = B2Ş – beş
T beş
K beş
H pis
Ş peş
A beş biz = B2Z, B2IZ – biz
T bis
K biz
H pís
Ş pes
A bis bil- = B2IL, B2L – bilmek, -e bilmek
T bil-
K bil-
H píl-
Ş pil-
A bil- bilge = B2IL2G2A, B2L2G2A – bilge
T biliglig – bilgili, bilen; mergen ugaannıg – bilge
K bilgiç – bilgiç
H pílígcí – bilgiç, bilen
Ş piligir
A oygor bilin- = B2IL2N2 – idrak etmek
T bilin-
K bilin-
H pílín-
Ş pilin-
A bilin- bin- = B2N2 – binmek
T mun-; diyal. mın-
K min-
H mün-
Ş mün-
A min-
A 1) bir, 2) ber biñ = B2IN, B2N, BIN – bin, bk. miñ
T muñ; diyal. mıñ
K miñ
H muñ
Ş muñ
A muñ bir = 1) B2IR2, B2R2 – bir 2) B2IR2 – vermek (ber yerine)
T 1) bir, 2) ber-
K 1) bir, 2) ber-
H 1) pír, 2) pir-
Ş 1) pir, 2) ber- birle = B2IR2L2A - beraber, ile, birlikte
T birleş, bir dem – el birliğiyle; bile – beraber, ile
K birge, menen
H pıla, píle ya da –la; -le; -meñ (edebî), -nañ, -neñ, pírge – beraber
Ş pirge, pıla
A birge birtigme = B2R2G2MA – tamamı, hepsi, olanı
T çügle; (edebî), çük (Tocin.)
K bar bolgonu
H Sagay. pírtigbe – dokunma
Ş ariyle
A d‘ük le biti = B2IT2, B2T2 - yamak
T bici
K caz
H pas
Ş pas
A biçi
(Moğol. biçix) bitig = B2T2G2 – mektup, yazı
T bicik
K cazuu, kat
H píçík
Ş miçik, kat
A biçik bitigli = B2T2G2L2I – okur yazar, yazan
T biceen
K cazgan, cazuuçu, sabattuu
H píçíkçíl, píçíkçí
Ş katçı
A biçikçi bodrak, badruk = BUDRK – dikkatsiz, dağınık (sürü hakkında)
T budurgay, bodargay
K bıtıra- – dağılmak, dağılıp gitmek
H pıtırag
Ş alaa, çaçıñı bol- = BUL – olmak
T bol-
K bol-
H pol-
Ş pol-
A bol- bök- = B2ÜK2 – bir şeyin tadını çıkarmak, bir şeye doymak
T pök-
K cırga-
H çırga-, tos-
Ş tos-
A soodon- – bir şeyin tadını çıkarmak, toyo acan- – karnı doymak, bir şeye doymak böri = B2UR2I – kurt
T börü
K börü
H puur
Ş pörü
A börü bu = BU – bu
T bo
K bu
H pu
Ş po
A bu buga = BUGA – boğa
T buga
K buka
H puga
Ş puga
A buka
(Moğol. buga – maral, geyik) budun = BUDUN, BUDN, BUT(n) – halk
T çon, ulus
K el, curt
H çon, il çon
Ş kalık, çon
A kalık, el, ulus, d‘on buluñ = BULÑ – köşe
T buluñ
K buluñ
H puluñ
Ş puluñ
A bulun bunta = BntA – burada
t mında, munda
K mında
H mında
Ş mında
A mında buñ, buña, buñu – BÑ, BUÑ, BUñA, BUÑU – acı, dert, üzüntü, özlem
T muñgaral, muñgag
K muñ
H möñís
Ş muñ
A kunukkanı buk = B2ÜK2. bk. bök
büt- = B2ÜT2 – bitirmek, sona erdirmek
T büt-
K büt-
H püt- – kurmak, sebep olmak, vücuda getirmek
Ş püt-
A budur- bıñ = BIÑ. bk. biñ – bin (1000)
|
